Phương Châm Hành Đạo

III. ĐỐI VỚI NGƯỜI NGOẠI GIÁO


1. Đối với Quan-viên Chức-sắc

Quan-viên chức-sắc là bực thay quyền Chánh-Phủ để điều đình việc chánh-trị và hoài-bảo cuộc an bình trong nước. Thế thì phận tôi dân ai lại không kính trọng quan-viên, nhứt là kẻ thành tâm tu niệm lại cần phải kỉnh tùng hơn nữa. Tại sao vậy? Vì người tu niệm, đối với bực quan-viên chức-sắc, vẫn có hai phương-diện: một là phương-diện người giữ đạo đối với hàng trưởng thượng; hai là phương-diện bực thần dân đối với hàng quan lại. Người giữ đạo đối với hàng trưởng thượng phải giữ sao cho có lễ-nghĩa, khiêm-nhường; trên dạy điều phải đạo, dưới thành thật vâng theo; trên bày điều trái lẽ, dưới cung kỉnh chối từ; chớ nên nói năng vô lễ, vượt bực loạn hàng. Giữ được vậy không những người trên thương mến, chúng bạn ngợi khen, lại còn làm cho rỡ-ràng danh Đạo thêm nữa.

Bực thần dân đối với hàng quan lại cũng không ngoài cái phạm-vi lễ-nghĩa, khiêm-nhường. Quan-viên chức-sắc, trong khi hành sự, dạy điều chi kẻ dưới phải tuân theo, vì người thay quyền cho Chánh-Phủ; vi lịnh người tức là vi lịnh Chánh-Phủ, mà lịnh Chánh-Phủ thì chẳng khi nào trái cải đặng. Nhưng quyền hành của quan-viên chức-sắc cũng không ngoài giới-hạn của Luật định cho; dầu vậy mặc dầu, nếu quan-viên nào chuyên quyền áp chế ta, ta chẳng nên chống chỏi lại liền, vì nếu chống chỏi lại liền, quấy phải gì sau sẽ hay, chớ trước hết ta đã chịu một phần lỗi trọng trong ấy. Thế nào cũng còn có kêu nài nơi quan trên nữa, vì luật-pháp Chánh-Phủ đặt ra, không những trừng trị kẻ thường dân mà thôi, mà lại cũng trừng trị đến chư chức-sắc quan-viên nào chuyên quyền, trái lệ.

2. Đối với người khác Đạo

Một đôi người không thông đạo-lý, hay tưởng rằng hễ vào Đạo rồi thì chỉ biết người trong bổn Đạo mà thôi, ngoài ra không chịu giao thiệp với người khác Đạo, thậm chí đến đỗi khi thị không khứng làm ăn chung với người ta nữa. Tưởng vậy rất lầm; Đạo gốc tại lòng bác-ái; tôn-chỉ Đạo là cứu nhơn độ thế, nghĩa là cứu vớt cả sanh-linh, xót thương cả nhơn-loại, chớ không phải riêng người trong Đạo mà thôi. Nhiều vị chưa vào Đạo là tại chưa rõ tôn-chỉ Đạo Trời cao-thượng thể nào, chớ biết đâu trong phần đó lại không có lắm bực nhơn-từ đạo-đức. Vì vậy nên, khi thị người ngoại Đạo thì rất lầm, không giao-thiệp với người ngoại Đạo là trái tôn-chỉ đó.

3. Đối với người nghịch Đạo

Bất câu là Đạo nào, hễ mới khai ra tất phải gặp lắm điều gay trở. Khi Đức Thích-Ca truyền Đạo, dân Bà-la-môn (Brahma) cho là Bàn-Môn vì khác chánh-giáo Phật-Đạo buổi ấy; khi Đức Lão-Tử truyền Đạo, kẻ đồng thời cho là phép mê hoặc; khi Đức Chúa Giê-Giu truyền Đạo, nhà Israel gọi là cải chánh Đạo, đến đỗi bắt giết đi, bảo sao ngày nay chúng ta lại không chịu lắm điều khó khăn gay trở?

Mặc tình ai bẻ bai nghịch Đạo, miễn không chuyên chế cùng không làm điều chi can danh phạm nghĩa đến ta, thì ta cũng nên giữ tròn thái độ ôn-hòa lễ-nghi, rốt cuộc rồi họ phải hổ mình mà tự hối.

Vả lại, mình vào Đạo là mình đã biết tôn-chỉ tối cao của Đạo, người nghịch Đạo là người không hiểu đến, vì “lộ bất hành bất đáo”; thế thì người biết Đạo mà ra đua tranh, cãi cọ với kẻ không biết, đã chẳng bổ ích vào đâu lại còn mất ngày giờ vô lối.



Viết bình luận...