Trong con người, có hai phần động tác: động tác về vật thể và động tác về tinh thần.
Động tác về vật thể là: hô hấp, tiêu hóa, tuần hườn, vận động, vân vân.
Động tác về tinh thần là: mừng, giận, buồn, vui, sợ, thương, ghét, gọi chung là thất tình.
Tâm (Nhơn hồn) vốn là chủ lục căn. Do lục căn, Tâm cảm xúc ngoại vật mà sanh tình. Khi cái Tâm bình tịnh là lúc thất tình chưa vọng động, cái Tâm còn giữ bổn thể chơn tánh của nó. Ví dụ Tâm là cái ao, Tánh là nước ao còn phẳng lặng. Tình là sóng dợn sau khi bị gió xao (Gió nầy là ngoại vật cảm xúc vào ý thức; nhà Phật gọi là bát phong, tám điều cảm xúc từ ngoại vật đưa vào diêu động ý thức mà sanh sóng thức, tức thất tình).
Lục căn là: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Tình cảm phát đoan từ mắt, tai, mũi, lưỡi, bị ngoại vật cảm xúc mà điều động ý thức (Chơn thần). Ý thức in hình ảnh của cảm xúc vào Trí thức (Thánh thể), rồi Trí thức truyền nó vào Tâm thức mới có thể cảm giác mà sanh tình.
Có người mới vào cửa đạo, trong khi đạo tâm phấn khởi lại muốn sớm diệt thất tình, nhưng họ chỉ cố đè nén nó không cho phát khởi, thành thử nó chỉ bị chôn giấu trong tiềm thức mà thôi, có dịp là tung ra dữ dội (Chúng ta thấy có người tu hành chín chắn mà đột nhiên phá giới, rồi gây tội lỗi còn hơn người thường, là vì thất tình sau một thời gian bị đè nén (refoulement) bỗng nhiên nổ bùng ra quá mạnh, không sao ngăn được.).
Ngày xưa, các bực chơn tu đắc đạo phát nguyện hóa độ chúng sanh, há không phải vì thương mà hóa độ sao?
Nay Đức Chí Tôn lập đạo đặng phổ độ chúng sanh cũng chỉ vì thương. Song le sự thương của các đấng trên đây không phải là dục ái của kẻ phàm phu mà là pháp ái là chơn ái vô thượng, của bực cao siêu.
Thay vì diệt thất tình là việc mà người còn ở thế chưa có thể làm, tưởng nên chuyển nó lên chỗ cảm giác cao thượng để áp dụng trong việc cư xử hàng ngày.
– Mừng! Thay vì mừng ích kỷ về tư danh tư lợi, chúng ta nên mừng thấy người nào biết giác ngộ, biết hồi đầu hướng thiện, và tránh đặng tai ương.
– Buồn! Thay vì buồn cho thân phận gặp nhiều khảo đảo mà phải điêu linh điên bái; thay vì buồn cho gia đạo đa đoan nguy khổn, chúng ta nên buồn cho kẻ nào không biết sợ tội tình nghiệt chướng còn chấp mê bất ngộ, cứ khư khư theo chủ nghĩa thấp hèn vị kỷ.
– Giận! Thay vì giận kẻ chê bai phỉ báng cùng cố tâm ngăn trở bước đường tu, chúng ta chỉ nên giận mình không đủ tài đức đặng cảm hóa được người. Có vậy chúng ta mới rán lo học hỏi và trau dồi đạo hạnh thêm lên.
– Vui! Thay vì vui sống với những khoái lạc về nhục dục thấp hèn, chúng ta chỉ nên vui sống một đời tinh thần cao khiết, không chi làm cho tâm hồn chúng ta phải nôn nao bận rộn.
– Sợ! Thay vì sợ quyền sợ thế, sợ mưu quỉ chước tà, chúng ta chỉ nên sợ cho mình không lo tròn thiên chức, và sợ Thiên điều không dám làm chi trái đạo.
– Thương! Thay vì hạn chế tình thương ích kỷ trong vòng thân nhơn quyến thuộc và trong cuộc ái ân, chúng ta nên thiệt lòng thương tất cả chúng sanh mà thiệt hành chủ nghĩa bác ái, đại đồng.
– Ghét! Thay vì ghét trò đời giả dối, chúng ta nên ghét việc phi nhơn mà chẳng khứng làm, ghét của phi nghĩa mà không chịu giữ.
Đó là chuyển được thất tình lên đến chỗ cao siêu vô ngã vậy.