LỜI TƯỜNG THUẬT
của nhựt báo “GRINGOIRE”
Paris, 6 Décembre 1934
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Nào những đoàn người từ các nơi xa gần, đi bằng xe hơi, xe cam nhông, xe bò, xe đạp, nào là ghe thuyền chở đầy Tín đồ, đàn ông, đàn bà, con nít, thảy đều chí quyết đi mau tới Tòa Thánh đặng thọ tang, có người lại bịt khăn tang trắng trước khi thọ lễ.
Suốt ngày đêm, mọi người gồm cả nam phụ lão ấu luân phiên nhau lập thành hàng ngũ chỉnh tề đến lễ bái trước Liên Ðài hình bát giác, trong ấy xác thể được tẩn liệm cẩn thận bằng cách ngồi “Kiết già” y như thể thức của Ðức Phật đang ngồi tọa thiền nhập định.
Về những cuộc tế lễ ban đêm, khi Bộ Lễ sắp đặt trật tự cho Chức Sắc, Chức Việc và cho Ðạo Hữu đứng có hàng ngũ chỉnh tề trên những kệ ván đặt chung quanh Cửu Trùng Thiên. Trước Liên Ðài thì hàng hàng lớp lớp có trật tự quì giữa sân van vái thì thầm tiếng vội ra làm cho người ta có cảm tưởng như sóng bủa trên gành ở phương xa vọng lại khi trầm, lúc bổng, một giọng thống thiết như xé nát tâm can, ai bi não nuột. Ðó là những lời cầu nguyện thốt ra tiếng thì thầm tưởng niệm vong linh của người quá vãng, một giọng khẩn vái đều đều, tỏ lòng mến tiếc đau thương. Những khẩn nguyện rì rào ấy thình lình bị áp hẳn bởi một âm thanh hòa điệu của đoàn phụ nữ và Ðồng nhi tụng Kinh Cầu Siêu, nhịp nhàng như giọng hát trầm bỗng, khiến cho thính giả đều xúc động.
Một chập sau mãn lễ, đoàn người lần lần rút lui; sân Ðại Ðồng Xã trở về cảnh trống trải của màn đêm trên nền trời tím thẳm, các vì tinh tú thay phiên nhấp nhoáng. Các ngọn đuốc bằng mủ dầu chay soi sáng chung quanh Liên Ðài, với những làn khói đen theo chiều gió mùa đông lạnh buốt.
Bấy giờ chỉ còn lại có 36 vị Chức Sắc Phái Thượng hầu chung quanh Liên Ðài, họ xem thường mỏi mệt, rét lạnh giữa tiết đông.
Qua ngày thứ mười ba là lễ an táng chánh thức, số Tín đồ nam nữ đã đông, lại càng đông hơn. Theo phong tục, mà nhứt là thủ tục Cao Ðài, thì mọi người đều mặc y phục trắng, đầu bịt khăn trắng, để tang xen lẫn với những Chức Sắc mặc áo rộng màu xanh, màu đỏ, màu vàng.
Dưới ánh sáng ban mai, dưới nền trời quang đãng, trên Liên Ðài có gắn một đóa hoa sen lớn trải cánh hồng hấp dẫn nhãn quang của tất cả mọi người.
Rồi bỗng nhiên tiếng hòa tấu của giàn nhạc bổn xứ trổi lên như khóc như than gợi nỗi bi ai thống thiết của những người đi dự lễ.
Bà góa phụ Lê Văn Trung tiến lên trước Liên Ðài, nhờ có mấy vị Chức Sắc dìu đỡ.
Tiếng âm nhạc hòa điệu theo nghi lễ, tám vị Lễ Sĩ mặc sắc phục màu vàng, xanh, đỏ, tiến từ bước một với bộ điệu rập ràng khoan nhặt theo nhịp của tiếng đờn, tiếng trống, trên hai tay họ bưng nhang đèn, hoa quả, rượu trà, đưa lên ngang trán, đó là lễ dâng Tam Bữu.
Và đây là lễ bái rất tôn nghiêm của toàn thể Tín đồ trước Liên Ðài. Nhìn quang cảnh ấy, có thể nói họ là những người theo cổ tục không ai bằng, họ vẫn có tinh thần trung kiên với truyền thống tổ phụ không đâu hơn. Tuy nhiên, ở Ðông Dương, thuyết Canh tân Chủ Nghĩa Ðại Ðồng được an hảo với cổ truyền là nhờ sự điều hòa trung thứ của thuyết “Qui Nguyên Thượng Cổ” vậy.
Ai có biết chắc bàn tròn để giữa kệ trên Cửu Trùng Thiên để làm gì chăng?
Trên bàn ấy có đặt sẵn một máy thâu và phát thanh. Trước là Ðức Hộ Pháp Phạm Công Tắc, kế đó là ba vị Chức Sắc cao cấp đại diện cho các cơ quan của Ðạo lần lượt đọc bài Ai điếu với giọng mến thương, nhắc lại bao nhiêu công nghiệp dĩ vãng của một bậc vĩ nhân đã vì đời mà tận tụy cả kiếp sanh đầy gian lao khổ hạnh, nhứt là bài Ðiếu văn tuyệt bút của Ðức Hộ Pháp, hàm xúc nhiều ý nghĩa bi hùng bóng bẫy và khích lệ tinh thần đối với thế hệ mai sau. Toàn thể đám tang im phăng phắc trong bầu không khí trầm lặng, chú ý nghe từ câu văn, giọng đọc qua làn sóng điện phát thanh vang dội khắp cả núi rừng đất Việt.
Thế là xong, chiếc Liên Ðài có hoa sen tươi thắm ấy được kiệu lên lưng Long Mã, để toàn Ðạo đưa Ðức Ngài đến nơi an nghĩ ngàn thu mà Hội Thánh đã chu tất sẵn. Giờ đây, xác thể của Ðức Quyền Giáo Tông Lê Văn Trung không còn nữa! Nhưng Chức Sắc Cao Ðài vẫn tiếp tục hoạt động khuếch trương nền Ðạo.
Phóng viên: Jean DORSENNE