Đây là câu chuyện LẤY ÂN BÁO OÁN trong Truyện cổ của Phật giáo.
Hồi Đức Phật Thích Ca còn sanh tiền, nhân thấy anh em trong Giáo Hội Tăng già có việc bất đồng ý kiến với nhau, rồi chia làm 2 phe, Đức Phật mới thuật lại sự tích của một vị Thái tử tên là Diệc-Ga-Du như sau đây :
Ngày xưa, có một vị hoàng đế nước Cô-Sa-La tên là Diệc-Cô-Ty, bị vua nước Ca-Si là Ba-Ra-Ma Đạt-Ta chiếm đoạt. Vua Diệc-Cô-Ty phải trốn lánh, giả dạng là một thầy tu, dắt vợ đến ẩn náu tại thành Bê-Na-Rết. Ở đó được ít lâu, hoàng hậu sanh được một trai đặt tên là Diệc-Ga-Du.
Diệc-Ga-Du lớn lên, rất thông minh đảnh ngộ. Hai Ông Bà lo sợ cho con ở đây lâu ngày e sẽ lậu tông tích mà bị hại, bèn dạy Diệc-Ga-Du lẫn tránh đi qua nước khác. Được ít lâu thì vợ chồng vua Diệc-Cô-Ty bị một viên cựu thần của Ngài phát hiện và tố giác với vua Ba-Ra-Ma Đạt-Ta. Do đó, vợ chồng vua Diệc-Cô-Ty bị bắt xiềng lại, quân lính dẫn đi khắp thành cho dân chúng biết, rồi mới đưa ra ngọ môn xử trảm.
Cùng ngày ấy, Thái tử Diệc-Ga-Du trên đường đi về thăm cha mẹ, bất ngờ hay tin chẳng lành. Diệc-Ga-Du giả dạng trà trộn vào đám đông dân chúng đến ngọ môn, nhìn thấy cha mẹ bị xiềng thì đau lòng sa nước mắt. Vua Diệc-Cô-Ty nhìn thấy con mà chẳng dám nói gì, sợ lộ tông tích thì hại đến cả con nữa. Vua bèn quay mặt sang hướng khác nói lớn rằng :
– Diệc-Ga-Du con ôi ! Con đừng ngó xa lắm, mà cũng đừng ngó gần lắm, chẳng phải lấy oán báo oán thì oán đó tiêu, mà phải lấy ân báo oán thì oán mới dứt.
Khi vua và hoàng hậu bị hành quyết rồi, Thái tử Diệc-Ga-Du trốn vào rừng, ẩn lánh một thời gian để tìm kế báo thù. Thái tử thay hình đổi dạng, đi vào kinh thành, xin làm một thằng nài chăn voi cho vua Ba-Ra-Ma Đạt-Ta. Chú nài nầy có tài đờn hay, giọng hát tốt, nên được nhà vua để ý, rồi vua cho đòi vào cung để giúp vui, lại cho hầu cận bên cạnh nữa.
Một hôm, Diệc-Ga-Du theo hầu cận xa giá nhà vua đi săn. Các quan say mê chạy đuổi theo các con thú để săn bắt, chạy đi tứ tán hết, để nhà vua ở lại một mình cùng Diệc-Ga-Du. Nhà vua mệt mỏi, kê đầu nằm lên bắp đùi của Diệc-Ga-Du ngủ thiếp đi.
Trong lúc vua ngủ say, Diệc-Ga-Du nghĩ rằng : “Lão vua nầy quá độc ác, đã thâu đoạt giang sơn của cha mẹ mình mà chưa vừa lòng, lại bắt cha mẹ ta giết chết, ngày nay Lão đã tới số rồi, ta phải chém đầu Lão để trả thù cho cha mẹ.”
Nghĩ xong, Diệc-Ga-Du bèn rút gươm ra định giết nhà vua, nhưng khi vừa đưa gươm lên thì lại nhớ lời cha căn dặn trước khi chết : “ Con đừng ngó xa lắm, con đừng ngó gần lắm, chẳng phải lấy oán báo oán thì oán đó tiêu, phải lấy ân đáp oán thì oán mới dứt.”
Diệc-Ga-Du bất giác tra gươm vào vỏ. Ba lần oán thù nổi dậy trong lòng, ba lần rút gươm ra định trả thù, thì 3 lần đều nghe văng vẳng lời cha dặn dò trước khi cha chết.
Trong lúc ấy, vua Ba-Ra-Ma Đạt-Ta vẫn ngủ say, không biết gì cả, nhưng trong giấc ngủ mê, nhà vua chiêm bao thấy tên hầu cận rút gươm muốn giết mình, nhà vua hoảng sợ, giựt mình thức dậy.
Diệc-Ga-Du liền đứng phắt lên, rút gươm ra nói rằng :
– Ta là Thái tử Diệc-Ga-Du, con của Hoàng đế Diệc-Cô-Ty nước Cô-Sa-La nầy. Khi trước ngươi chiếm đoạt giang sơn của cha ta, lại còn bắt cha mẹ ta hành hình. Ngày nay ta phải chém đầu ngươi đặng rửa hờn báo oán.
– Xin Thái tử dung tha tánh mạng cho già nầy vì mọi việc đã lỡ rồi.
Diệc-Ga-Du từ từ tra gươm vào vỏ. Nhà vua hỏi :
– Tại sao Thái tử không giết ta trong lúc ta ngủ mê ?
– Lúc thác, phụ hoàng tôi có dặn tôi 3 điều :
Do đó mà tôi không giết Bệ hạ.
– Ba câu đó có nghĩa là gì vậy ?
– Ba câu ấy có nghĩa như sau : Con đừng ngó xa lắm, là dặn tôi đừng cố oán lâu; con đừng ngó gần lắm, là dặn tôi chớ nên dứt tình bằng hữu; còn câu thứ ba nói là Bệ hạ đã giết cha mẹ tôi, nếu bây giờ tôi giết lại Bệ hạ thì bầy tôi trung nghĩa của Bệ hạ sẽ giết lại tôi, rồi quần thần của tôi lại báo cừu, thì biết chừng nào hận thù giữa tôi và Bệ hạ chấm dứt. Ngày nay tôi không giết Bệ hạ, Bệ hạ lại dung tánh mạng cho tôi, thế thì oán cừu ngày trước không còn nữa.
Vua Ba-Ra-Ma Đạt-Ta ngẫm nghĩ rồi gật đầu nói :
– Hay thiệt ! Lạ lùng thiệt ! Thái tử Diệc-Ga-Du rất thông minh nên đã hiểu rõ mấy lời của cha dạy.
Nhà vua nắm tay Diệc-Ga-Du, tỏ vẻ rất cảm động.
Vua đem Thái tử về triều, gả Công chúa cho Thái tử, rồi đem nước Cô-Sa-La trả lại cho Thái tử.