Theo Sử Ký Việt Nam, kể từ khi nhà Minh bên Tàu đem quân sang nước ta tiêu diệt nhà Hồ (Hồ Quí Ly) với chiêu bài diệt nhà Hồ, khôi phục nhà Trần, nhưng thực tâm là xâm chiếm và đặt nền đô hộ lên nước VN.
Dưới sư đô hộ của nhà Minh, dân ta khổ nhục trăm bề, tiếng oán than thấu đến Trời cao.
Năm 1418, một nhà chí sĩ đất Lam Sơn là Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa, chiêu mộ binh mã, nổi lên đánh đuổi quân nhà Minh để giành độc lập cho dân ta.
Trong suốt 10 năm gian khổ chiến đấu, Lê Lợi mới đánh đuổi được quân Minh về Tàu.
Lúc đầu nghĩa quân binh ít, thế cô, lại bị nội phản, nên Lê Lợi phải 3 lần rút quân về vùng núi hiểm trở Chí Linh cố thủ. Đa số nghĩa binh đều có gia đình ở Lam Sơn, nên bọn giặc Minh vào Lam Sơn khủng bố hay bắt giết những người thân của nghĩa binh. Nhiều gia đình có con em theo nghĩa quân phải trốn qua xứ khác để tránh nạn khủng bố.
Lê Lễ là một vị tướng của Lê Lợi, được phép về Lam Sơn rước gia đình gồm vợ và mẹ già lên vùng an toàn ở Chí Linh. Lê Lễ liền một mình một ngựa, dong ruổi về Lam Sơn, gặp được đầy đủ : Mẹ, vợ và chị dâu. Lê Lễ vội trình bày sơ qua tình hình nguy hiểm của gia đình, rồi khiến vợ gấp rút thu xếp hành trang lên đường lánh nạn. Nhưng cả 3 người : Mẹ, chị dâu và vợ nhứt quyết không chịu đi, bởi nghĩ rằng từ đây đến Chí Linh, đường quá xa xôi, chắc gì lọt qua được các trạm gác của quân Minh, lại còn làm bận lòng cho Lê Lễ và nghĩa quân. Còn đang dằn co phân trần thì có tin quân Minh sắp tràn đến. Lê Lễ vội thúc giục gia đình ra đi. Bất ngờ, mẹ và chị dâu dùng dao tự sát, để Lê Lễ khỏi phải bận tâm với mẹ già và gia đình, đem hết tinh thần giết giặc.
Lê Lễ bất thần chứng kiến cảnh thương tâm quá đột ngột, vội đào đất chôn xác mẹ và chị dâu, rồi hối hả gọi vợ lên ngựa thoát chạy về hướng Chí Linh. Chạy được một đổi thì bị quân Minh chận đường. Lê Lễ vội cho ngựa rẽ qua lối khác. Dân chúng lao nhao chạy loạn, lửa cháy rực Trời. Lê Lễ chạy suốt một đêm, đến sáng thì tới một cánh đồng trước mặt, người ngựa mệt nhoài. Nhưng phía sau và phía trái đều có quân Minh vây phủ. Lê Lễ phải thúc ngựa đi qua cánh đồng. Người vợ ở phía sau lưng, liền cất tiếng nói cương quyết : “ Em đã theo anh suốt một quãng đường dài, người ngựa đã thấm mệt, anh cần một mình một ngựa mới có thế thoát qua khỏi vòng vây. Xin vĩnh biệt.”
Lê Lễ giựt mình quay lại thì người vợ cũng vừa tự sát. Lê Lễ quá đau lòng, biết rằng vợ chàng hy sinh để cho chàng được sống mà lo cứu nước. Chàng chỉ kịp nhìn xác vợ rơi từ lưng ngựa xuống đất, đồng thời quân Minh cũng vừa đuổi tới, chàng đành gạt lệ phóng ngựa qua cánh đồng, thoát khỏi vòng vây của quân Minh, trở về Chí Linh, với bao nhiễu nỗi niềm sầu hận.
Gương tiết liệt của 3 người phụ nữ thật cao quí thay !
Nó đã ung đúc trang chiến sĩ anh hùng đất Lam Sơn hết lòng chiến đấu vì dân vì nước, quyết đánh đuổi quân Minh, đem lại độc lập và thanh bình cho đất nước.