Ông Khương Thượng, tên tộc là Vọng, nên cũng gọi là Lã Vọng hay Lữ Vọng, tên chữ là Tử Nha, nên gọi là Khương Tử Nha, hiệu là Phi Hùng (Gấu bay), quê ở Hứa Châu.
Năm Khương Thượng 32 tuổi, lòng mộ đạo đức nên đến núi Côn Lôn xin học đạo với Đức Nguơn Thủy Thiên Tôn, Giáo chủ Xiển giáo. Ở núi tu được 40 năm, Khương Thượng được 72 tuổi, Đức Nguơn Thủy gọi Khương Thượng bảo :
– Số ngươi chưa thành Tiên đặng mà hưởng lộc có dư. Nay Thành Thang hết vận, có Tây Châu ra đời. Ngươi phải thay mặt ta xuống trần, ra công giúp nhà Châu, cầm Bảng Phong Thần, sống làm tướng, thác làm Thần, công tu 40 năm để danh muôn thuở.
Khương Thượng Tử Nha nói :
– Nay vâng lời thầy trở lại phàm trần, chẳng hay việc tới thế nào, xin thầy cho biết.
– Ta có 8 câu kệ chỉ rõ trọn đời ngươi, giống như lời sấm tiên tri, rán mà nhớ lấy :
Mười năm chịu túng áo còn bâu,
Gượng gạo mua vui chớ chác sầu,
Ngồi đá Bàn Khê câu đợi vận,
Chờ xe Vương giả rước về lầu.
Tám mươi lẻ nửa mang đai ngọc.
Chín chục dư ba buộc ấn Hầu.
Mậu Ngũ chư Hầu trăm trấn phục,
Phong Thần chín tám bốn xuân thu.
Đức Nguơn Thủy ngâm kệ xong rồi nói :
– Tuy bây giờ ngươi xuống trần, nhưng ngày sau cũng về núi.
Khương Tử Nha lạy thầy, giã bạn, ra khỏi Cung Ngọc Hư, trở xuống trần, nhớ lại không còn bà con, chỉ có một người bạn là Tống Dị Nhân ở đất Triều Ca, liền đến đó nương nhờ.
Tống Dị Nhơn gặp Tử Nha thì rất vui mừng, nói :
– Chú bây giờ ăn chay hay ăn mặn, để tôi bảo lo cơm.
– Cũng là tiếng tu hành, đâu dám dùng rượu thịt.
Tống Dị Nhơn nhận Tử Nha làm em kết nghĩa. Thấy Tử Nha 72 tuổi rồi mà không con nối hậu, nên tính việc cưới vợ cho Tử Nha. Dị Nhơn hỏi cưới Mã thị, con gái lỡ thời của Mã Viên Ngoại cho Tử Nha, năm đó Mã thị 68 tuổi.
Mã thị nói với Tử Nha, bây giờ có vợ rồi, phải tìm cách làm ăn sanh sống, chớ ăn bám vào anh Tống Dị Nhơn hoài sao cho phải. Tử Nha nghe vợ nói có lý, liền lo làm các việc như : Đan gàu giai đem bán, xay lúa mì thành bột đem bán, quản lý quán rượu của Tống Dị Nhơn, mua heo dê đem ra chợ bán, tất cả các công việc đó do Dị Nhơn giúp đỡ vốn liếng, nhưng đều thất bại, làm đâu lỗ đó, khiến Tử Nha rất buồn bực.
Nhưng Tử Nha lại có tài xem địa lý, bắt quỉ trừ ma, giúp Dị Nhân xây được 5 căn nhà lớn trên phần đất có nhiều vượng khí, để con cháu của Dị Nhơn sau nầy có 36 người làm quan, giàu sang vinh hiển.
Tống Dị Nhơn biết Tử Nha có tài coi bói, nên lấy một căn phố nơi triều ca dành cho Tử Nha ở làm tiệm coi bói.
Tử Nha bói đâu trúng đó, nổi tiếng là vị Thánh nhân, dân chúng tấp nập đến xem bói, Tử Nha thâu được nhiều tiền, giao cho Mã thị, khiến Mã thị vui mừng và trọng chồng hết sức, không còn chê bai hay đay nghiến chồng như trước nữa.
Bói được nửa năm thì xảy ra vụ Tỳ Bà Tinh.
Tỳ Bà Tinh là một con yêu do cây đàn tỳ bà bằng đá hấp thụ khí âm dương hàng ngàn năm biến thành. Hôm đó, Tỳ Bà Tinh đi thăm Đắc Kỷ trở về. Lúc bay ngang qua căn phố của Tử Nha xem bói, thấy người ta tấp nập vào xem bói, ai cũng đồn thầy bói linh lắm. Tỳ Bà Tinh không tin, nên biến hình thành một phụ nữ xinh đẹp, gọi là Ngọc Mỹ Nhơn, vào tiệm xem bói, thử quẻ của Khương Thượng Tử Nha.
Thần nhãn của Tử Nha xem biết người đàn bà nầy là một con yêu quái trá hình, nên định giết đi để trừ hại cho dân, liền bảo Ngọc Mỹ Nhơn đưa bàn tay ra xem.
Tử Nha nắm lấy cổ tay, ấn chặt và huyệt mạch môn, dụng phép âm, không cho yêu quái biến hình. Dân chúng chúng thấy vậy, tưởng Tử Nha nắm tay con gái làm chuyện dâm đảng, nên la lối phản đối om sòm. Tử Nha nói :
– Đây là một con yêu tinh nguy hiểm, chớ không là người đàn bà bình thường, để tôi giết nó trừ hại cho dân.
Nói xong, Tử Nha lấy nghiên mực đập vào đầu con yêu, máu tuôn đỏ ối. Ngọc Mỹ Nhơn giãy giụa lung tung nhưng không biến đi được. Dân chúng phẩn nộ, đi báo quan. Lúc đó Thừa Tướng Tỷ Can cỡi ngựa đi ngang, dân chúng lôi Tử Nha ra cho Thừa Tướng xét xử. Dân chúng nói :
– Có lão thầy bói tên là Khương Thượng Tử Nha, lợi dụng nghề coi bói làm chuyện dâm đảng, cô ả không chịu, lão thầy bói lấy nghiên mực đánh nàng đổ máu.
Tỷ Can nghe nói cũng nổi xung, mắng Tử Nha :
– Đầu ngươi đã 2 thứ tóc mà sao làm xấu xa như vậy ?
Tử Nha đáp rằng :
– Tôi là người có học, lẽ đâu không biết lẽ phải và phép vua, nhưng quả thật, người đàn bà nầy là yêu quái nguy hiểm trá hình. Tôi thấy tại triều ca khí yêu quá lộng, e không trừ sớm thì nước nhà không yên. Xin Thừa Tướng xét lại cho.
– Người đàn bà nầy đã bị ngươi đánh chết rồi, ngươi tiếc gì mà còn nắm tay ?
– Nó làm bộ yêu đó, nếu tôi thả tay ra thì nó biến mất thì đâu còn bằng cớ, nên tôi không dám buông tay nó ra.
Tỷ Can bảo quan địa phương giải Tử Nha và người đàn bà đến trước Đền vua, rồi vào tâu cùng vua Trụ. Tử Nha vẫn nắm tay Ngọc Mỹ Nhơn, tâu rằng :
– Tôi là Tử Nha, quê ở Hứa Châu, có học phép Tiên nên biết rõ yêu quái. Tôi đang xem bói thì con yêu nầy giả hình người vào quấy rối, tôi bắt nó dâng lên Bệ hạ trừ họa cho dân.
Trụ Vương nói :
– Rõ ràng nó là đàn bà, sao ngươi nói nó là yêu quái ?
– Tâu Bệ hạ, con mắt người thường không thể phân biệt được yêu quái hay người thật, xin Bệ hạ cho tôi dùng lửa đốt nó thì nó sẽ hiện nguyên hình cho Bệ hạ thấy.
Trụ Vương bằng lòng. Tử Nha họa bùa trên xoáy của Ngọc Mỹ Nhơn, để nó không biến được, rồi ném vào lửa. Lửa đốt phừng phừng ngót 2 giờ mà con yêu vẫn còn nguyên, không hề bị cháy. Mọi người thấy lạ, có phần tin lời Tử Nha, vì xác người thường đốt như vậy thì cháy thành tro rồi.
Trụ Vương bảo Tỷ Can hỏi Tử Nha, nó là con yêu gì ?
Tử Nha nói, để bắt nó hiện nguyên hình. Nói xong Tử Nha dùng lửa Tam Muội từ trong mắt và lỗ mũi phun ra. Tỳ Bà Tinh thất kinh, lồm cồm ngồi dậy trong lửa, nói lớn :
– Ta không thù oán chi với ngươi mà sao ngươi độc ác dùng lửa thần đốt ta ?
– Ngươi là yêu quái tác hại người, ta giết ngươi là để cứu dân chớ không phải thù oán.
Vua Trụ, Tỷ Can và triều thần thấy người đàn bà đã chết, lửa củi đốt thân thể không cháy, lại ngồi dậy trong lửa nói với Tử Nha thì thất kinh hồn vía, thối lui. Tử Nha nói :
– Xin Bệ hạ lui vào trong giây lát, kẻo sấm nổ.
Chờ Trụ Vương khuất vào trong, Tử Nha vỗ hai tay, sấm nổ vang tai, yêu tinh liền hiện nguyên hình là một cây đàn tỳ bà bằng ngọc thạch, rất đẹp, nằm giữa sân chầu.
Hoạn quan vào cung báo cho vua Trụ biết. Vua hỏi Đắc Kỷ : – Đàn tỳ bà bằng đá sao biến thành tinh được ?
Đắc Kỷ rất đau xót, cố gắng cứu Tỳ Bà Tinh, nên nói :
– Xin Bệ hạ cho thần thiếp cây đàn tỳ bà nầy để thần thiếp đờn cho bệ hạ nghe.
Vua trụ sợ cây đàn thành tinh trở lại, không muốn cho.
Đắc Kỷ nói : – Bây giờ là cây đàn vô tri, làm sao thành tinh trở lại được, xin Bệ hạ chớ lo.
Vua Trụ nghe theo. Đắc Kỷ đem cây đàn tỳ bà nầy đặt trên lầu Trích Tinh, để cho nó hấp thụ khí âm dương trong 6 năm, nó sẽ biến trở lại hình người.
Đắc Kỷ lập kế trả oán Khương Tử Nha, nên tâu :
– Khương Thượng có tài trừ yêu quái, đáng được trọng dụng. Xin Bệ hạ phong quan chức cho Khương Thượng.
Vua Trụ truyền đòi Tử Nha vào triều, phong cho chức Tư Thiên, coi việc Thiên văn. Tử Nha tuân mạng lãnh chức.
Tử Nha trở về nhà, Dị Nhơn thấy Tử Nha làm quan mặc áo mão xuê xang thì mừng lắm, nhứt là Mã thị thấy chồng làm quan vinh hiển thì hết sức vui mừng, mở tiệc ăn mừng.
Đắt Kỷ luôn luôn tìm cách hại Tử Nha để trả thù cho Tỳ Bà Tinh. Ngày kia, Đắc Kỷ vẽ họa đồ cất Lộc Đài, theo kiểu cảnh Tiên ở Bồng Lai, để vui thú cùng vua Trụ. Đắc Kỷ tiến cử Tử Nha làm Đốc Công cất Lộc Đài. Vua Trụ nghe theo, đòi Tử Nha vào cung dạy việc. Tử Nha được lịnh, lòng hồ nghi, liền bói một quẻ, thì biết rõ tai họa sắp đến với mình.
Tử Nha vâng chiếu vào yết kiến vua Trụ, vua phán :
– Nay Trẫm muốn cất Lộc Đài, Trẫm giao cho khanh làm Đốc Công. Khanh rán hoàn thành thì công không nhỏ.
Tử Nha tiếp lấy họa đồ Lộc Đài xem thử, thấy Đài cao 49 thước, dùng rất nhiều châu ngọc để trang trí, chạm trổ rất tinh vi, bèn nghĩ thầm : Triều ca là chốn ở tạm của ta, lẽ đâu ta dốc sức làm việc nầy để mang tiếng hùa theo hôn quân hại nước. Chi bằng ta tìm lời thối thác, không được thì bôn tẩu, chẳng để lụy thân. Tử Nha liền tâu :
– Đài cao 49 thước, dùng nhiều châu ngọc gắn khắp chỗ, chạm trổ tinh vi, muốn cất xong Đài ít nhất phải 35 năm.
Đắt Kỷ bắt bẻ :
– Lão thầy bói già quen tánh nói dối, cất Đài lâu lắm cũng 3 năm. Tử Nha có ý khi quân, bắt xử bào lạc cho rồi.
Trụ Vương còn lưỡng lự, thì Tử Nha nói :
– Tôi xin Bệ hạ chớ nghĩ đến việc hưởng hết lạc thú của đời, mà quên cái khổ của muôn dân. Trong lúc kho tàng trống rổng, dân gặp hạn hán mất mùa, lúa không đủ ăn, tôi trung chán nãn triều chánh, lũ nịnh dậy lên, cái nguy của nước thấy rõ. Xưa vua Kiệt cất cung Quỳnh Dao mà mất nước, nay Bệ hạ cất Lộc Đài là đi vào con đường ấy, e cơ nghiệp sẽ về tay một chư Hầu khác. Tuy đã muộn, nhưng vẫn có thể cứu nguy nếu Bệ hạ biết sửa mình, lo cho xã tắc. Tôi tri ân Bệ hạ nên có đôi lời tâm huyết, không nỡ lấy mắt nhìn.
Vua Trụ giận lắm, mắng Tử Nha :
– Đứa già miệng dám mắng vua, mau bắt lão già nầy cột vào bào lạc, làm gương cho kẻ khác.
Võ sĩ áp tới vây bắt, Tử Nha lẹ chân nhảy xuống lầu, chạy đến cầu Cữu Long, nhảy xuống nước, độn thủy về nhà.
Quân võ sĩ ngự lâm trở lại báo cho vua Trụ biết, Tử Nha nhảy xuống cầu Cửu Long tự tử, chết trôi mất xác.
Tử Nha thuật rõ mọi sự cho Dị Nhơn và Mã thị biết, rồi nói với vợ ý định của mình là đến Bàn Khê bên đất Tây Kỳ nương náu chờ thời, yêu cầu Mã thị đi theo. Mã thị không chịu, buộc Tử Nha làm tờ ly dị. Tử Nha khuyên vợ không được, buộc phải viết tờ ly dị vợ, rồi từ giã Dị Nhân lên đường.
Tử Nha thẳng đến Bàn Khê ở Tây Kỳ ẩn mặt, đói ăn trái cây, khát uống nước suối, vui thì xem kinh luyện phép, buồn thì ngồi câu, ngâm thơ giải khuây, chờ thời.